Ο φωτισμός ήταν για πολλά χρόνια μία θεμελιώδης αρχή του σχεδιασμού. Η μεγάλη ανάπτυξη σημάδεψε το πέρασμα από μία πρακτική χρήση του φωτισμού στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του φωτισμού που ζητάει μία διαφορετική και λιγότερο επιφανειακή προσέγγιση από τους σχεδιαστές οι οποίοι σήμερα έχουν μία πολύ πλούσια δυνατότητα επιλογής. Ολόκληρος ο κόσμος περιμένει να ξαναφωτιστεί : Μουσεία και εκθέσεις είναι καλοί τόποι για ξεκίνημα: Αυτό γιατί δεν υπάρχει άλλος χώρος σαν ένα μουσείο όπου μπορεί να επιδειχτεί ένα φωτιστικό σύστημα τόσο καλά έτσι ώστε να τονίζει την αξία του εκθέματος, ενώ ταυτόχρονα να δημιουργεί ένα ευχάριστο περιβάλλον. Σε όλα αυτά τα νέα δεδομένα ο κόσμος της παραγωγής πρέπεινα δώσει απαντήσεις, όχι μόνο με την δημιουργία επαναστατικών προϊόντων, αλλά και με την εφαρμογή ολοκληρωμένων φωτιστικών λύσεων.
Ε: Ποια είναι τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται σήμερα για να χαρακτηρίσουν την ποιότητα του φωτισμού και πόσο αυτά μπορούν να επηρεάσουν στην σχέση μεταξύ της ποιότητας ζωής και της ποιότητας φωτισμού στον μουσειακό αρχιτεκτονικό σχεδιασμό;
Α: Υπάρχουν 4 βασικοί παράγοντες που πρέπει πάντα να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό φωτιστικών λύσεων: θερμοκρασία χρώματος, χρωματική απόδοση, επίπεδο φωτισμού και θάμβωση. Η θερμοκρασία χρώματος που μετριέται σε βαθμούς KELVIN μας δείχνει τους διαφορετικούς χρωματικούς τόνους των διάφορων λαμπτήρων και είναι πολύ σημαντική στην προσπάθεια για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος. Ο δείκτης χρωματικής απόδοσης μας δείχνει το πόσο καλά αποδίδονται τα χρώματα. Το επίπεδο φωτισμού το οποίο μετριέται σε LUX αναφέρεται στην ποσότητα της φωτεινής ενέργειας που φτάνει στο επίπεδο αναφοράς. Η θάμβωση τέλος, μπορεί να είναι άμεση ή έμμεση. Στην πρώτη περίπτωση το μάτι έρχεται σε απευθείας επαφή με την λάμπα, ενώ στην δεύτερη περίπτωση το φως μπορεί να αντανακλάται πάνω σε αντικείμενα όπως το γυαλί ή ένα τραπέζι εμποδίζοντας μας να δούμε καθαρά ή να διαβάσουμε. Ο καλός φωτισμός λοιπόν δεν πρέπει να φωτίζει μόνο συγκεκριμένα σημεία ενδιαφέροντος (έργα τέχνης) αλλά και τον υπόλοιπο χώρο δημιουργώντας συνθήκες οπτικής άνεσης. Σε ένα μουσείο λοιπόν οι χώροι πέρα από τα εκθέματα πρέπει να είναι έτσι φωτισμένοι που να μην δημιουργούν προβλήματα στους επισκέπτες, όμως το έκθεμα θα πρέπει να είναι περισσότερο φωτισμένο έτσι ώστε να αναδεικνύεται.
Ε: Πόσο λαμβάνονται υπόψη τα αρχιτεκτονικά στοιχεία ενός μουσείου όταν σχεδιάζετε ένα φωτιστικό σύστημα;
Α: Ο σχεδιασμός για τον φωτισμό ενός μουσείου δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητος από την εσωτερική διακόσμηση του μουσείου. Ο σχεδιασμός του χώρου είναι το πρώτο στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη μαζί με τις τεχνικές προδιαγραφές. Το ύψος του χώρου, τα υλικά κατασκευής, η διακόσμηση, τα παράθυρα, η δομή, η αρχιτεκτονική, αποτελούν ένα σύνολο για την μελέτη του φωτισμού.
Ε: Πείτε μας τις βασικές αρχές που λαμβάνονται υπόψη στον φωτισμό ενός μουσειακού χώρου.
Α: Δεν υπάρχουν αρχές ειδικά για τον φωτισμό μουσείων. Στα μουσεία, όπως άλλωστε και π.χ. σε καταστήματα, το έκθεμα πρέπει να είναι περισσότερο τονισμένο από τον υπόλοιπο χώρο. Αυτό θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι μία γενική αρχή. Παρόλα αυτά στα μουσεία συναντάμε συχνότερα δυσκολίες λόγω της εξαιρετικής ευπάθειας ορισμένων εκθεμάτων. Για το λόγο αυτό έχουν αναπτυχθεί τεχνικές για την προστασία των εκθεμάτων από όλων των ειδών τις ακτινοβολίες, όπως επίσης και συστήματα διασκορπισμού της θερμότητας που παράγουν οι λαμπτήρες. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι και ο φωτισμός του μουσείου της Sistine Chapel όπου τα ευπαθή χειρόγραφα του Μιχαήλ Αγγέλου δεν θα άντεχαν τον οποιοδήποτε φωτισμό από ένα παραδοσιακό σύστημα. Η iGuzzini ερεύνησε και ανέπτυξε για τον λόγο αυτό ένα ειδικό σύστημα φωτισμού οπτικής ίνας, όπου καταφέραμε να παρακάμψουμε προβλήματα όπως η ακτινοβολία και η θερμότητα.
Αναπτύχθηκαν επίσης και συστήματα φωτισμού για να αντιμετωπιστούν προβλήματα που δημιουργούνται σε χώρους εκθέσεων όπου ανάλογα με το έκθεμα μεταβάλλονται και οι ανάγκες για φως. Για παράδειγμα, θα σας ανέφερα μία αίθουσα τέχνης όπου τα εκθέματα αλλάζουν περιοδικά. Σήμερα οι προσωρινές εκθέσεις είναι περισσότερο από ποτέ συνδεδεμένες με τις συνήθειες και την κουλτούρα. Υπάρχει σήμερα η τάση αυτού του είδους οι χώροι να φωτίζονται περισσότερο θεατρικά. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούμε λοιπόν είναι βασισμένες στον θεατρικό φωτισμό.
Ε: Πόσο επηρεάζουν οι αγοραστικές συνήθειες στην ανάπτυξη φωτιστικών συστημάτων σʼ αυτόν τον τομέα;
Α: Οι αγοραστικές συνήθειες και απαιτήσεις είναι πρωταρχικής σημασίας για μας όσο και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός. Οι απαιτήσεις των αγοραστών σε περιπτώσεις μουσείων και εκθέσεων είναι ανάλογες με το είδος των εκθεμάτων. Λεπτά και εύθραυστα έργα τέχνης, αρχαιολογικού θησαυροί, τάπητες που πρέπει να διατηρηθούν τέλεια, επηρεάζουν την ζήτηση και σε μόνιμες και σε προσωρινές εκθέσεις.
Έτσι λοιπόν, στην περίπτωση μίας έκθεσης που διοργανώνεται από ένα μουσείο με έργα τέχνης οι αρχές του μουσείου μας ζητούν μία τεχνική έκθεση της φωτιστικής εγκατάστασης και μετά την τοποθέτηση μας ζητούν την επιβεβαίωση της μελέτης στην πράξη. Μία τέτοιου τύπου έκθεση φωτίσαμε στην Φλωρεντία. Πρόκειται για την έκθεση Mariano Fortiny όπου τα υφασμάτινα αντικείμενα που εκτίθονταν άνηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το ίδιο συναντήσαμε και στην έκθεση του Μιχαήλ Αγγέλου στην Ρώμη που, όπως σας ανέφερα, εγκαινιάσαμε ένα σύστημα οπτικών ινών για τον φωτισμό σε συνεργασία με τους αξιωματούχους του Βατικανού.
Ε: Τα εκάστοτε προβλήματα που συναντάτε σας οδηγούν στις λύσεις ή η έρευνα και ο σχεδιασμός προϋπάρχουν;
Α: Δεν θα έλεγα ούτε το ένα ούτε το άλλο. Σαφώς και η καταναλωτική συμπεριφορά κεντρίζει τις βιομηχανίες να βρουν λύσεις. Υπάρχουν όμως και από την ίδια την βιομηχανία διαθέσιμες στην αγορά πολλές νέες τεχνολογίες. Για παράδειγμα θα ανέφερα τα συστήματα ελέγχου του φωτισμού που έχουν αναπτυχθεί τελευταία. Συστήματα που μας δίνουν την δυνατότητα τηλεχειρισμού των φωτιστικών από το τηλέφωνο ή από Η/Υ, και τεχνολογία που μας δίνει την δυνατότητα να έχουμε σταθερό επίπεδο φωτισμού καθʼ όλη τη διάρκεια του 24ώρου εξασφαλίζοντας μας ασφάλεια, εξοικονόμηση ενέργειας και αποδέσμευση από τους παραδοσιακούς διακόπτες.
Ε: Πότε η τεχνολογία είναι σε θέση να δώσει τελειότερη & ελαστικότερη λύση, στην περίπτωση φυσικού φωτισμού που εναρμονίζεται με τον τεχνητό φωτισμό ή στην περίπτωση του τέλειου σκοταδιού που φωτίζεται με τις ιδεώδεις φωτιστικές πηγές;
Α: Στην περίπτωση του φυσικού φωτισμού υπάρχει μία διαφορά μεταξύ παλαιών κτιρίων που χρησιμοποιούνται σαν μουσεία και στα νεόκτιστα μουσεία. Το φυσικό φως είναι εξαιρετικά ασταθές τόσο όσο αφορά την ποιότητα όσο και την ποσότητα του φωτισμού. Σήμερα η τάση είναι να σταθεροποιούμε το ιδανικό φυσικό φως χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά συστήματα ελέγχου, συστημάτων που βρίσκουν εφαρμογή σε νέα κτίρια. Μία τέτοια περίπτωση είναι το MENIL COLLECTION στο Χιούστον που σχεδιάστηκε από τον Renzo Piano. Στην περίπτωση των παλαιών κτιρίων το ιδανικό θα ήταν να αποκλείσουμε τον φυσικό φωτισμό. Αν αυτό δεν είναι εφικτό όπως στην Galleries des Glaces στις Βερσαλλίες, τότε καλό θα ήταν να αποφεύγεται η έκθεση ευαίσθητων υλικών στον φυσικό φωτισμό, αν και σήμερα η έρευνα έχει βρει τις λύσεις και για τις πιο δύσκολες συνθήκες.
Ε: Ποιες καινοτομίες θα υπάρξουν στο κοντινό μέλλον που θα προκύπτουν από την μελέτη και τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, και τι μερίδιο θα έχουν οι lighting designers σʼ αυτό;
Α: Σήμερα υπάρχουν υψηλής τεχνολογίας φωτιστικές πηγές οι οποίες πετυχαίνουν ιδανικά επίπεδα χρωματικής απόδοσης (οι νέες, για παράδειγμα, λάμπες φθορισμού με υψηλή χρωματική απόδοση και σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας, λαμπτήρες HQI και σοδίου, οι οποίες πλέον δίνουν χρωματικές αποδόσεις παρόμοιες με τις λάμπες πυρακτώσεως, ενώ παράλληλα χρησιμοποιούν και ηλεκτρονικά στάρτερ). Μία άλλη καινοτομία είναι η χρησιμοποίηση πλαστικών υλικών με υψηλή αντοχή στην παραγωγή φωτιστικών και ανακλαστήρων.
Στις μέρες μας, είναι διαθέσιμη μια υψηλού επιπέδου τεχνογνωσία για μεγαλύτερη εξειδίκευση, παρόλο που ακόμα δεν υπάρχουν πολλοί επαγγελματίες σχεδιαστές φωτισμού (lighting designers). Όπως δίνουμε μεγάλη σημασία στην εσωτερική διακόσμηση ή στον κλιματισμό, έτσι πρέπει να γίνει συνείδηση ότι είναι απαραίτητη και η μελέτη και ο σχεδιασμός του φωτισμού.
